Niegdyś Petersburski obecnie Wileński – historia praskiego dworca

Drugim dworcem kolejowym, po Dworcu Warszawsko-Wiedeńskim, który zagościł w Warszawie był Dworzec Petersburski. Ten stanął na Pradze przy obecnej ulicy Wileńskiej u wlotu ulicy Zaokopowej, tu gdzie dziś wznoszą się bloki mieszkalne tuż za monumentalnym gmachem Dyrekcji Kolei Państwowych. Dworzec zbudowano w latach 1859-1862 według projektu Narcyza Zborzewskiego, absolwenta Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Dworzec Petersburski był końcową stacją linii kolejowej łączącej ówczesną stolicę Rosji, Petersburg z Warszawą.

Warsaw_dworzec_kolei_petersburgskiej_19w

Gmach dworcowy zbudowany został w stylu arkadowym. Posiadał przestronne, półkoliste okna. Nad wejściem głównym, które ulokowano w części centralnej budynku, znajdował się żeliwny daszek, wsparty na kolumnach a w tympanonie zainstalowano zegar. Wewnątrz ulokowano kasy, bufet i poczekalnie dla poszczególnych klas podróżnych.

Dworzec_Petersburski_w_Warszawie_1908

Szerokotorowa linia kolejowa, nazwana Warszawsko-Petersburską, była drugą żelazną drogą w Królestwie Polskim. Ukończona została w 1862 roku. Przy jej budowie pracowali między innymi: Stanisław Kierbedź, inżynier, późniejszy konstruktor Mostu Kierbedzia oraz Stanisław Janicki, inżynier budowlany i hydrolog. Cała linia liczyła 1611 km, z czego 150 km znajdowało się na terenie Królestwa.

220px-Dworzec_Petersburski_w_Warszawie_przed_1916

Początkowo z Dworca Petersburskiego odjeżdżały dziennie dwa pociągi: osobowy i towarowy a bilet do Petersburga w I klasie kosztował 21,50 rubla, w III 8,60. Nie był to mały wydatek. Dla porównania dniówka woźnicy w tamtych latach wynosiła około 3 ruble (tyle oferował swemu woźnicy Stanisław Wokulski, bohater „Lalki”).

Praski dworzec trzeba było skomunikować z resztą miasta. Już w trakcie jego budowy powstawał na Wiśle pierwszy warszawski stalowy most, który oddano w 1864 roku. Od dworca do mostu wytyczono ulicę. Ta otrzymała nazwę na cześć cara Aleksandra II Aleksandryjska (obecnie to część Al. Solidarności). Most też oficjalnie nazwano Aleksandryjskim ale z oczywistych powodów, warszawiacy woleli nazywać go Mostem Kierbedzia. Z mostu do placu Zamkowego prowadził istniejący już wcześniej Wiadukt Pancera, który trzeba było nieco przebudować. Wiadukt, noszący imię swego projektanta, Feliksa Pancera, powstał w latach 1844-1846. Początkowo ułatwiał dojazd na plac Zamkowy od mostu łyżwowego, znajdującego się u wlotu stromej ulicy Bednarskiej. Po przebudowie wiaduktu, tak przygotowaną trasą, puszczono pierwszą w Warszawie linię tramwajów konnych, która połączyła oba warszawskie dworce: Wiedeński i Petersburski. Tramwaje te kursowały trasą: Dworzec Petersburski, Zygmuntowska, pl. Zamkowy, Krakowskie Przedmieście, Królewska, Marszałkowska, Al. Jerozolimskie, Dworzec Warszawsko-Wiedeński.

Wybudowanie dworca kolejowego na Pradze i Mostu Kierbedzia oraz uruchomienie linii tramwajowej miało ogromny wpływ na rozwój tej części miasta. W sąsiedztwie Dworca Petersburskiego na terenie rozparcelowanych działek należących wcześniej do Ksawerego Konopackiego, wyrastają nowe kamienice i powstają zakłady przemysłowe, wśród których prym wiedzie ogromna Warszawska Fabryka Stali. Tak powstaje Nowa Praga. Budowana jest też cerkiew, która od 1921 roku pełni funkcję prawosławnej katedry metropolitalnej. Budowa cerkwi w pobliżu dworca miała wymowne znaczenie. Przekonywała wysiadających z pociągów przybyszów ze wschodu, że pomimo przekroczenia granicy Królestwa Polskiego, nadal są u siebie.

800px-Bocznice_Dworca_Petersburskiego_w_Warszawie_ok._1900

Bocznice kolejowe Dworca Petersburskiego. Widok z początku XX wieku. W dali na wprost ulica  Aleksandryjska, po lewej cerkiew, po prawej kościół św. Floriana i św. Michała Archanioła

Dworzec Petersburski służył pasażerom do 1915 roku, kiedy to został spalony przez wycofujące się z Warszawy wojska rosyjskie.

800px-Zniszczony_Dworzec_Petersburski_w_Warszawie_1915

Po odzyskaniu niepodległości ruch kolejowy odrodził się w tu na Pradze, w nieco innej lokalizacji i pod inną nazwą. Przeniesiony dworzec do budynku, postawionego na rogu ulicy Targowej i Zygmuntowskiej (przedtem Aleksandryjskiej, obecnie Al. Solidarności) nazwano Wileńskim a zniszczony gmach Dworca Petersburskiego przy ulicy Wileńskiej został rozebrany. Nowa siedziba Dworca Wileńskiego była zbudowana zaledwie w przeciągu trzech miesięcy. Był to parterowy budynek w stylu „muru pruskiego”, z głównym wejściem od Targowej. Nie przetrwał on jednak długo. Został zniszczony pod koniec 1944 lub na początku 1945 roku.

dworzec-wilenski-300x206

 

Na kolejną siedzibę Dworca Wileńskiego zaadaptowano budynki magazynowe, które znajdowały się od strony ulicy Białostockiej. I w tej prowizorycznej lokalizacji dworzec funkcjonował przez ponad 50 kolejnych lat.

Od 2002 roku Dworzec Wileński jest integralną częścią Centrum Handlowego „Wileńska” i ma charakter stacji końcowej ruchu regionalnego trasy Warszawa – Małkinia.

Dworzec_Warszawa_Wileńska_2015

Zdjęcia: Wikimedia Commons i NAC

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s