Dwie praskie świątynie. Część I. Cerkiew Metropolitalna Św. Równej Apostołom Marii Magdaleny

W drugiej połowie XIX wieku znacząco wzrosło ożywienie gospodarcze na warszawskiej Pradze. Wpływ na to miało otwarcie w 1862 roku Dworca Petersburskiego (obecnie Dworzec Wileński), czołowej stacji Kolei Warszawsko-Petersburskiej oraz  młodszego o cztery lata Dworca Terespolskiego (Wschodni). Nie bez znaczenia było również skomunikowanie Pragi z resztą miasta dzięki pierwszej stałej przeprawie przez Wisłę. Most Kierbedzia (Śląsko-Dąbrowski) połączył oba warszawskie brzegi w roku 1864. W tym samym czasie wytyczono ulicę dojazdową do mostu nazwaną na cześć cara Rosji Aleksandryjską (później to Zygmuntowska, Świerczewskiego a obecnie Aleja Solidarności). Uporządkowano też ulicę Targową, która wcześniej była wielkim placem targowym. Uruchomiono linię tramwajów konnych. Tak wiec pasażerowie przybywający ze wschodu mieli dogodne połączenie z lewobrzeżną Warszawą i Dworcem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, który znajdował się u zbiegu ulicy Marszałkowskiej i Alei Jerozolimskich .

Most_Kierbedzia_widziany_z_wieży_Zamku_Królewskiego

Most Kierbedzia widziany z  wieży Zamku Królewskiego. Rok 1873. Zdjęcie z Wikipedii.

Udogodnienia te sprawiły wzrost liczby ludności na Pradze. Wśród nich było wielu wyznawców prawosławia. Dodajmy do tego jeszcze carskich żołnierzy, którzy stacjonowali w dwóch praskich garnizonach.  Tak więc prawosławni stanowili sporą grupę mieszkańców Pragi. Z myślą o ich religijnych potrzebach  namiestnik Królestwa Polskiego Fiodor Berg wydał w roku 1865 zgodę na budowę cerkwi.

Budowa cerkwi w sąsiedztwie Dworca Petersburskiego, w samym sercu Pragi, była okazją do podkreślenia dominacji Rosjan w Warszawie. Jak mawiał jeden z ówczesnych generałów – Jewgienij Rożnow „cerkiew miała być kolejnym środkiem utrwalenia tu imienia ruskiego i narodowości ruskiej”. Plany architektoniczne świątyni sporządził Nikołaj Syczew a przy budowie i wystroju wnętrza pracowali sami Rosjanie. Cerkiew pod wezwaniem Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny poświęcona została w 1869 roku.

Świątynia zbudowana została na planie greckiego krzyża z ołtarzem orientowanym na wschód. Ukoronowaniem całości jest pięć cebulastych kopuł zwieńczonych prawosławnymi krzyżami. Cerkiew składa się z kościoła górnego i dolnej kaplicy, do której trafiła część  wyposażenia z Soboru Aleksandra Newskiego (stanął na placu Saskim w roku 1912, rozebrany w latach dwudziestych ubiegłego wieku).Warto wspomnieć jeszcze, że była to pierwsza w Warszawie w pełni samodzielna architektonicznie prawosławna świątynia. Wcześniejsze mieściły się w budynkach dawnych kościołów katolickich lub innych adoptowanych gmachach.

WP_20170622_10_14_02_Pro

 

Wnętrze cerkwi zdobią freski autorstwa Siergieja Winogradowa. Główne miejsce w świątyni zajmuje trzyrzędowy ikonostas, dla którego ikony napisał Bazyli Wasiliew. W 1926 roku przed ikonostasem stanęła ikona Matki Boskiej Częstochowskiej jako votum dziękczynne za ocalenie cerkwi. Po opuszczeniu Warszawy przez Rosjan pozostałe cerkwie zostały bądź rozebrane bądź przywrócono im dawny charakter katolickich kościołów.

SONY DSC

Kaplica dolna, Męki Pańskiej, została odnowiona całkiem niedawno. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wówczas sufit kaplicy pokryły freski autorstwa Lidii i Sotirisa Pantopulosów. Główną ikoną kaplicy jest podarowana przez mnichów z Athos kopia Iwerskiej Ikony Matki Bożej, jedna z najbardziej znanych i czczonych ikon w Kościele prawosławnym.

W czasie II wojny niemiecki pocisk trafił w najwyższą kopułę, powodując zawalenie dachu i pożar. To ludność Pragi, niezależnie od wyznania, uratowała wtedy świątynię i dzięki tej pomocy, wyrządzone szkody szybko po wojnie naprawiono.

Obok głównego wejścia do soboru stoją dzwony. To pierwsze dzwony jakie zawisły pod cerkiewnymi kopułami. W 1944 roku Niemcy chcieli je przetopić na pociski. Ze względu na gabaryty dzwony zostały wówczas pocięte na mniejsze elementy  jeszcze przed ich zdjęciem a następnie w częściach ściągane na dół. Okazało się jednak, że surowiec z jakiego zostały odlane nie spełnił oczekiwań Niemców. Po wojnie  pocięte dzwony  zostały pospawane i stoją przed cerkwią do dzisiaj.

WP_20170622_10_15_59_Pro

Początkowo świątynia była cerkwią parafialną. W roku 1921 została przemianowana na Sobór Metropolitalny pod wezwanie Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny. I takie funkcje pełni do dzisiaj. Jest zatem główną cerkwią Polskiego Kościoła Prawosławnego z siedzibą zwierzchnika. Obecnie jest nim biskup Sawa noszący oficjalnie tytuł Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa, Prawosławny Metropolita Warszawski i całej Polski.

WP_20170622_10_16_34_Pro

W Warszawie mamy obecnie poza Soborem Metropolitalnym jeszcze inne cerkwie: św. Jana Klimaka na terenie cmentarza prawosławnego, Cerkiew Zaśnięcia NMP przy ul. Miodowej – konkatedra greckokatolicka oraz będąca w budowie Cerkiew św. Sofii Mądrości Bożej przy ul. Puławskiej. Poza cerkwiami wierni prawosławni mogą modlić się także w kaplicach, których jest w naszym mieście sześć.

W czasie zaborów prawosławnych świątyń w Warszawie było więcej. Najbardziej okazałym był wspomniany wcześniej sobór Aleksandra Newskiego na placu Saskim a poza nim i praską cerkwią warto jeszcze wspomnieć o cerkwi św. Michała Archanioła na placu Na Rozdrożu, cerkwi św. Tatiany Rzymianki w carskim gimnazjum w Pałacu Staszica, Soborze Najświętszej Trójcy (Katedra Polowa WP) czy cerkwi Matki Boskiej Włodzimierskiej (kościół św. Wawrzyńca na Woli). Wszystkich świątyń i kaplic prawosławnych do czasu wyjścia Rosjan z Warszawy w 1915 roku było około dwudziestu.

SONY DSC

Na zakończenie warto jeszcze dodać, że bardzo podobny architektonicznie  do praskiego Soboru św. Marii Magdaleny Równej Apostołom architektonicznie kościół, możemy zobaczyć w Częstochowie. To kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Św. Jakuba a dawna cerkiew Świętych Cyryla i Metodego, budowana zaraz po ukończeniu warszawskiej świątyni. Nie ma na niej już dzisiaj cebulastych kopuł, bo te zostały zastąpione innym kopułowym dachem w 1948 roku.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s