Jak to z teatrem w Warszawie było – akt II

Wracamy po przerwie do historii Teatru Narodowego. Do roku 1772 spektakle wystawiane były w gmachu Operalni przy ulicy Królewskiej. Niestety drewniana konstrukcja teatru zaczęła się sypać i nie czekając na katastrofę teatr rozebrano. Wówczas scena narodowa przeniosła się do Pałacu Radziwiłłów (dzisiaj to Pałac Prezydencki).

teatrII2

W tym czasie zwierzchnictwo nad teatrem z woli króla i sejmu powierzono Franiciszkowi Ryxowi – kamerdynerowi Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jednym z zadań Ryxa było doglądanie budowy nowej siedziby teatru. Budynek, ukończony w 1779r, powstał przy placu Krasińskich w miejscu, gdzie dzisiaj stoi Pomnik Powstania Warszawskiego. Z chwilą otwarcia nowego teatralnego gmachu pojawia się po raz pierwszy w historii oficjalna nazwa Teatr Narodowy.

teatrII4

W roku 1790r dyrekcję nad Teatrem Narodowym objął Wojciech Bogusławski.TeatrII3 Za jego dyrektorskiej kadencji nastąpił największy rozwój teatru w dziejach sceny polskiej a sam Bogusławski zyskał miano “ojca teatru narodowego”. Na scenie wystawiano takie sztuki jak „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza czy „Krakowiacy i Górale”. To drugie muzyczne przedstawienie z librettem samego Bogusławskiego i muzyką Jana Stefaniego, uważane jest za pierwszą polską operę.

Teatr Narodowy zawiesił swoją działalność po upadku powstania listopadowego a jego siedziba została sprzedana i przystosowana na składy wełny. W 1883r dawny gmach teatru przy placu Krasińskich rozebrano.

Jeszcze przed wybuchem powstania listopadowego rozpoczęto w Warszawie budowę nowego gmachu teatralnego. Jego lokalizację wybrano na terenie dawnego Marywilu a plany budowli sporządził Antonio Corazzi. Teatr został otwarty w 1833r i z oczywistych względów nie mógł nosić nazwy Teatr Narodowy więc otrzymał imię Teatr Wielki. Inauguracja sceny Teatru Wielkiego miała miejsce 24 lutego 1833r. Wystawiono wówczas operę „Cyrulik sewilski” Gioacchina Rossiniego.teatrII6

W 1836r do prawego skrzydła budynku Teatru Wielkiego wprowadził się Teatr Rozmaitości będący kontynuacją dawnej sceny narodowej. W okresie zaborów, kiedy to w Warszawie obowiązywał urzędowo język rosyjski Teatr Rozmaitości był jednym z nielicznych miejsc publicznych, gdzie mówiono po polsku. Teatr bowiem z założenia władz carskich miał być dochodowy, toteż by tak było musiało być po polsku i na to przyzwolenie okupanta było.

Na czas remontu teatru w roku 1870 artyści przenieśli swoje spektakle na scenę tymczasowego Teatru Letniego. Teatr ten stanął w Ogrodzie Saskim. Była to drewniana konstrukcja w kształcie rotundy przyczepionej do prostokąta. Teatr Letni spodobał się widzom do tego stopnia, że po zakończonym remoncie budynków przy placu Teatralnym, nadal służył mieszkańcom Warszawy. W 1890r ocieplono mu ściany i z letniego stał się teatrem całorocznym. Niestety spłonął we wrześniu 1939r.

teatrII7

Po odzyskaniu niepodległości Teatrowi Rozmaitości została przywrócona nazwa Teatr Narodowy. W okresie międzywojennym kolejnymi jego dyrektorami byli: Juliusz Osterwa, Jan Lorentowicz, Ludwik Solski, Aleksander Zelwerowicz i Wilam Horzyca a na deskach można było podziwiać takich aktorów jak: Stanisława Wysocka, Irena Solska, Kazimierz Junosza-Stępowski czy Józef Węgrzyn. Przedstawienia na scenie narodowej odbywały się do pierwszych dni września 1939r, kiedy to gmach teatru spłonął.

teatrII9

Po wojnie w roku 1949 Teatr Narodowy powrócił do swojej siedziby w prawym skrzydle Teatru Wielkiego. Na kartach historii z zapisały się spektakle wystawiane w Narodowym za czasów dyrekcji Kazimierza Dejmka a zwłaszcza ostatnie wystawione w styczniu 1968r przedstawienie „Dziady”, które dało początek wydarzeniom marcowym.

teatrII10Po odwołaniu Kazimierza Dejmka dyrektorem Teatru Narodowego został Adam Hanuszkiewicz. Wystawiane przez niego spektakle były mocno nowatorskie. Na przykład w Antygonie Sofoklesa grali młodzi, ubrani w codzienne, współczesne stroje aktorzy, a w Balladynie Słowackiego Goplana, grana przez Bożenę Dykiel, jeździła na motocyklu Honda po zacnej narodowej scenie, co wzbudzało spore kontrowersje.

Adam Hanuszkiewicz został odwołany z funkcji dyrektora w czasie stanu wojennego. Była to kara za brak poparcia dla władzy i zatrudnianie aktorów, którzy tej władzy się narazili. Potem dyrektorzy zmieniali się jak przysłowiowe rękawiczki aż do 1985r, kiedy to wnętrza Teatru Narodowego strawił pożar. Teatr został zamknięty na 11 lat. Reaktywacja nastąpiła po ukończeniu remontu już w innej, wolnej Polsce. Dyrekcję sceny narodowej objął wówczas Jerzy Grzegorzewski a po jego śmierci w 2003r Jan Englert, który dyrektoruje Teatrowi Narodowemu do dzisiaj.

Wśród wymienianych w różnych źródłach informacyjnych najważniejszych realizacjach Teatru Narodowego obok takich przedsięwzięć jak „Dziady” z 1968r czy „Balladyna” z 1974r nie pominięto pierwszego przedstawienia, wykonanego przez polskich artystów na scenie Operalni w roku 1765 „Natręci” Józefa Bielawskiego, bo to właśnie od tej daty mija 250 lat – rocznica, którą w bieżącym 2015 roku świętuje Teatr Narodowy.

Advertisements

One thought on “Jak to z teatrem w Warszawie było – akt II

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s