A skąd ten Żołnierz Nieznany

W Europie po I wonie światowej, która pochłonęła blisko 10 mln ludzkich istnień, zrodziła się tradycja powstawania symbolicznych mogił, na których czczono pamięć tych, których miejsca pochówku pozostało nieznane.

Inicjatorem budowy mogił  bezimiennie poległych żołnierzy był Francuz – Fryderyk Simon, działacz wielu francuskich towarzystw patriotycznych. Simon stracił trzech synów w czasie I wojny i nigdy nie odnalazł ich ciał. Rozpoczął więc starania o utworzenie symbolicznego miejsca pamięci poległych żołnierzy.

Na jego wniosek władze Francji zdecydowały, że takie miejsce powstanie pod Łukiem Triumfalnym. 10 listopada 1920 do Cytadeli w Verdun zostało przywiezione osiem trumien z prochami nieznanych żołnierzy.grób NŻ Liczba ta symbolizowała osiem odcinków frontu wojennego, gdzie odbywały się najkrwawsze działania. Najmłodszy z francuskich żołnierzy, składając kwiaty na jednej z trumien dokonał wyboru. Ta trumna z ciałem nieznanego żołnierza stała się symbolem śmierci miliona pięciuset tysięcy francuskich żołnierzy poległych na frontach I wojny. 28 stycznia 1921r. prochy nieznanego żołnierza zostały złożone pod Łukiem Triumfalnym. Na grobowej płycie pojawił się napis:  ICI REPOSE UN SOLDAT FRANÇAIS MORT POUR LA PATRIE 1914–1918 (Tu spoczywa żołnierz francuski, który poległ za ojczyznę).

APTOPIX France Armistice Day

W Polsce już na początku 1922r rozgorzała dyskusja na temat miejsca przyszłego spoczynku nieznanego żołnierza. Spór został rozstrzygnięty przez przypadek. Otóż w 1924r w przejściu arkadowym Pałacu Saskiego, w którym swoją siedzibę miał wówczas Sztab Generalny Wojska Polskiego, ktoś zostawił granitową płytę z napisem : „Tu leży żołnierz nieznany”. Fakt ten przesądził kwestię lokalizacji żołnierskiego grobu.

4 kwietnia 1925 w Ministerstwie Spraw Wojskowych przeprowadzono losowanie cmentarza, z którego miały być ekshumowane zwłoki żołnierza. Wyboru dokonał ogniomistrz 14 pułku artylerii Józef Buczkowski – najmłodszy kawaler Orderu Virtuti Militari. Generał Władysław Sikorski ogłosił uroczyście, że wybór padł na „pobojowisko lwowskie”.

Do Lwowa razem z oficjalną delegacją pojechała pani Jadwiga Zarugiewiczowa, matka, która w wojennej zawierusze straciła syna.Grób NŻ 2 To ona, kładąc swą dłoń na jednej z trzech wykopanych trumien, dokonała ostatecznego wyboru. Po uchyleniu wieka okazało się, że w trumnie spoczywa ciało młodego mężczyzny w polskim mundurze, szeregowca z przestrzeloną czaszką. Szczątki tego właśnie Nieznanego Żołnierza złożono kolejno do trumien sosnowej, metalowej i dębowej.

30 października 1925r uroczysty kondukt żałobny przeszedł ulicami Lwowa z kaplicy na Cmentarzu Łyczakowskim do katedry lwowskiej. Następnego dnia trumna została złożona na armatniej lawecie i przetransportowana na dworzec kolejowy a potem złożona w wagonie kolejowym. Był to ten sam wagon, którym rok wcześniej przewieziono do Warszawy ze Szwajcarii ciało Henryka Sienkiewicza. Po pożegnaniu salwami armatnimi i wyciem fabrycznych syren specjalny pociąg wyruszył w kierunku Warszawy, zatrzymując się na mijanych stacjach, gdzie oddawano cześć nieznanemu bohaterowi.

2 listopada ozdobiony Białym Orłem i barwami narodowymi pociąg dotarł do Warszawy. Trumna na lawecie armatniej wyruszyła do Archikatedry Warszawskiej Św. Jana. Na czele konduktu, tuż za trumną szły dwie matki, dwie wdowy, dwie siostry i dwóch inwalidów wojennych. Za nimi Minister Spraw Wojskowych generał Władysław Sikorski i władze państwowe oraz niezliczone rzesze mieszkańców Warszawy.

Po nabożeństwie żałobnym, któremu przewodniczył ksiądz kardynał Aleksander Kakowski, żołnierza odznaczono Orderem Virtuti Militari i trumnę przewieziono na Plac Saski. Składaniu do grobu prochów Nieznanego Żołnierza towarzyszyła salwa 21 armatnich wystrzałów. Prezydent Stanisław Wojciechowski zapalił wieczny znicz a żołnierze 36 pułku piechoty zaciągnęli wartę przy mogile z napisem: Tu leży Żołnierz Polski poległy za Ojczyznę.

Grób NŻ 4

Miejsce spoczynku Nieznanego Żołnierza zostało zaprojektowane przez Stanisława Ostrowskiego. Naokoło grobu umieszczono 15 urn z ziemią z miejsc, gdzie ginął polski żołnierz oraz granitowe tablice z wyrytymi nazwami pól bitew. Od dnia 2 listopada 1925r Grób Nieznanego Żołnierza stał się miejscem pamięci narodowej.

Po Powstaniu Warszawskim 28 grudnia 1944r oddział Sprengskommando pod dowództwem mjra Wegnera dokonał wysadzenia Pałacu Saskiego. Gruz walącego się Pałacu przysypał dawną kolumnadę, pod którą znajdowała się żołnierska mogiła. Grób Nieznanego Żołnierza przetrwał więc pod stertą gruzu. Czy był to przypadek? Czy żołnierz a może oficer niemiecki podkładający materiał wybuchowy, tchnięty ludzkimi uczuciami, celowo oszczędził to miejsce? To pozostanie niewyjaśnioną zagadką.Grób NŻ 5

17 stycznia 1945r żołnierze Ludowego Wojska Polskiego przy gruzowisku zaciągnęli wartę i w miejscu znicza rozpalili ognisko. Kierowanie odbudową grobu władze ludowe zleciły architektowi Zygmuntowi Stępińskiemu. Na ozdobnej kracie obok wcześniejszych krzyży Virtuti Militari i Walecznych pojawił się symbol władzy ludowej – krzyż Grunwaldu. Z filarów Grobu zniknęły tablice z nazwami pól bitewnych, upamiętniające lata 1918-1920, które mocno kłuły w oczy władze PRL-u. Pojawiły się zaś nazwy z frontów II wojny światowej oczywiście te „wybrane”.

W 1989r w Grobie Nieznanego Żołnierza została złożona ziemia z mogił katyńskich a 11 listopada 1990r przywrócono dawne przedwojenne tablice i dodano nowe, te brakujące. Łącznie jest dzisiaj 18 tablic, które wspominają o około 200 miejscach chwały oręża polskiego.

Niezależnie od warunków atmosferycznych, każdego dnia przez cała dobę żołnierze Batalionu Reprezentacyjnego Wojska Polskiego pełnią przy Grobie Nieznanego Żołnierza wartę honorową. Płonie też nieprzerwanie wieczny znicz a w święta państwowe odbywa się uroczysta zmiana warty z udziałem władz Polski.

Grób NŻ 6

 

Advertisements

3 thoughts on “A skąd ten Żołnierz Nieznany

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s