Każda ulica ma swoje imię

W Warszawie znajduje się około 6 tysięcy  nazwanych ulic, placów, skwerów i rond. Nazwy te pozwalają nam zapoznać się z historią  miasta. W Starej  i Nowej Warszawie nazwy ulic związane były z ważnymi dla miasta budynkami, do których dana ulica prowadziła. W ten sposób ochrzczono takie ulice jak Świętojańska (kościół św. Jana) czy  Świętojerska  (kościół św. Jerzego) oraz Kanonie i Dziekania  (domy księży  kanoników  i dziekana), Mostowa (most Zygmunta Augusta), Przyrynek (Rynek Nowomiejski). Czasami imiona ulic zdradzały  tajemnicę, kto przy niej zamieszkuje np. Piekarska, Piwna, Miodowa  albo Wójtowska czy Rajców.ul.V

Nazewnictwo warszawskich ulic zostało uporządkowane w XVIIIw  przez Stanisława Lubomirskiego, który zasłynął jako doskonały gospodarz stolicy.  Aktem wydanym w 1770r zostały wprowadzone stałe nazwy ulic, tablice adresowe na budynkach i numery domów  co znacznie ułatwiło administrowanie miastem. Książę Lubomirski wprowadził  również stałe oświetlenie Warszawy, która dotychczas tonęła w ciemnościach. Pierwszym źródłem światła  na ulicach naszego miasta były latarnie łojowe i oliwne. Gazowe pojawiły  się dopiero w połowie XIXw. Również ten sam książę zadbał o zdrowie warszawiaków, chroniąc ich przed panoszącą się w Europie zarazą za pomocą okopów otaczających miasto.  W ten sposób został utworzony wał ziemny po obu stronach Wisły. W wale Lubomirskiego utworzono tylko trzy kontrolowane wjazdy do miasta. Do końca XIXw wały Lubomirskiego wyznaczały granicę Warszawy, a pamiątką po nich jest  ulica Okopowa.

W XVIIIw pojawiają się  takie ulice jak Marszałkowska (marszałek Franciszek Bieliński), Aleje Jerozolimskie (żydowska osada Jerozolima), Foksal (ogrody Vauxhall), Karowa (wozy karowe wywożące nieczystości z miasta), Nowolipki (od klasztoru ss. brygidek, które przeniosły się tu z Nowej Lipki), Stawki (droga biegnąca między stawami), Warecka (mieszkał tu Kazimierz Pułaski, który pochodził z Warki) i wiele innych, których pochodzenie nazw łatwo wyjaśnić.

XIX wiek przynosi spore zamieszanie w nazewnictwie warszawskich ulic . Pojawiają się dwujęzyczne napisy na tablicach informacyjnych już istniejących ulic – rosyjskie pisane cyrylicą i polskie a  nowo wytyczane trakty  otrzymują imiona rosyjskich bohaterów: Fiodora Berga (dzisiaj Romualda Traugutta), Aleksandrowska (praski odcinek Al. Solidarności), Erywańska (dzisiaj Kredytowa) . Ta ostatnia na cześć  gen. Iwana Paskiewicza – księcia  erywańskiego.

Wraz z odzyskaniem niepodległości następują kolejne zmiany. W okresie międzywojennym powstaje warszawski  Żoliborz. Wytyczane w tej dzielnicy ulice to prawdziwy słownik bohaterów narodowych.ul.IV Na Żoliborzu znajdziemy ulice:  Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego,  Stefana Żeromskiego, Władysława Reymonta, Stefana Czarnieckiego, Ludwika Rydygiera, Zygmunta Krasińskiego i wiele innych.  W innych rejonach Warszawy niektóre nazwy zostają zmienione. I tak  na przykład ulica Berga staje się Traugutta, plac Saski  otrzymuje imię Józefa Piłsudskiego, praska Aleksandryjska  zostaje zamieniona na Zygmuntowską a plac Zielony od 1922r -nosi imię gen. Jana Henryka Dąbrowskiego.

Okupacja hitlerowska powoduje kolejne zamieszanie w nazewnictwie warszawskich ulic i placów. Na tablicach informacyjnych pojawiają się niemieckojęzyczne napisy.  Mamy więc w Warszawie nie ulice lecz strasse a plac Saski zyskuje miano Adolf Hitler Platz.ulica III Po wyzwoleniu Warszawy i w trakcie jej odbudowy  na mapie  naszego miasta pojawiają się nowe  nazwy ulic. Pierwsza arteria komunikacyjna wybudowana tuż  po wojnie Trasa W-Z,  dostaje imię gen. Karola „Waltera”  Świerczewskiego.  plac  Thomasa Wilsona staje się placem Komuny Paryskiej, plac Bankowy placem Feliksa Dzierżyńskiego a budowane w latach pięćdziesiątych osiedle na Pradze II w prezencie dostaje plac Juliana Leńskiego.

Zmiany, które zaszły w nazewnictwie w okresie PRL-u  związane były z utrwaleniem władzy komunistycznej np. Chmielna stała się Rutkowskiego a  Złota Kniewskiego. Nowe ulice miały ścisły związek z odbudową stolicy i  wytyczaniem ciągów komunikacyjnych, które burzyły całkowicie przedwojenną organizację niektórych rejonów miasta. Przestają istnieć takie  ulice jak Wielka, Gnojna czy Nalewki a pojawiają się takie jak Juliana Marchlewskiego (dzisiaj al. Jana Pawła II) czy Marcelego Nowotki (dzisiaj gen. W. Andersa).ul.II

Koniec lat 80 i początek 90 ubiegłego stulecia to niezwykle ważny przełom dla nazewnictwa ulic w Warszawie. Przywrócono stare, historyczne nazwy i zmieniano te, które były kojarzone z władzą ludową  np wróciły: plac Bankowy, plac Wilsona, Chmielna i Złota. Mieszkańcy stolicy  po raz kolejny zmuszeni buli wymieniać w urzędach swoje dokumenty potwierdzające adres zamieszkania.

Rekordzistą liczby zmian swojej nazwy jest dzisiejszy plac  Józefa Piłsudskiego, który na przestrzeni dziejów był: placem Saskim, Piłsudskiego, Adolf Hitler Platz, Zwycięstwa i ponownie Piłsudskiego.

Na zakończenie kilka ciekawostek. Najdłuższą  ulicą jest obecnie Wał Miedzeszyński (14km) a najkrótszą Samborska  (24m) na Nowym Mieście. Najdłuższą nazwą zaś szczyci się ulica Dwudziestego Pierwszego Praskiego Pułku Piechoty imienia Dzieci Warszawy, najkrótszą al. Róż oraz  ulice Ewy i Lwa.

Są w Warszawie nazwy ulic  bardzo podobne do siebie, co bywa zmorą taksówkarzy i przyjezdnych.
Łatwo pomylić Kozią z Koźlą, al. Wilanowską z ul. Wilanowską, Ceglaną z Cegielnianą lub Cegłowską, Husarii z Husarską czy Potocką z Potockich i Potockiego (Stanisława).

Z nazwami stołecznych ulic wiążą się anegdoty. „ – Panie czy ta ulica to Pańska? – Nie, Wspólna” albo ostrzeżenie dla dziewcząt poszukujących pracy w Warszawie „Przyjdziesz Piękną i Hożą, wyjdziesz Wspólną i Niecałą.”ul I

Więcej niezwykłych historii zapisanych w nazwach ulic i nie tylko  znajdziecie w kolejnych warszawskich opowieściach.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s